Filip Dewinter spreekt Kameroenese jeugd toe: ‘Mieux vaut se battre chez soi, qu’une aventure clandestine’
Dames en heren,
Eerst en vooral wil ik u bedanken voor de uitnodiging om hier vandaag het woord te mogen voeren. Ik ben u zeer dankbaar mij hier vandaag te willen ontvangen. Graag wil ik hier vandaag op uitnodiging van ALCEC het probleem van de illegale immigratie van Afrika richting Europa bespreken. Het is geen thema dat vrolijk maakt, maar een thema dat onvermijdelijk beelden oproept van menselijke tragedies. Vele duizenden en miljoenen Afrikanen trekken naar Europa in de hoop daar een betere toekomst te kunnen uitbouwen. Vaak worden ze echter geconfronteerd met bittere ellende, zowel op hun reisweg als – indien zij er geraken – tijdens hun verblijf in Europa.
De reisweg naar Europa voor een Afrikaanse illegale emigrant is zoals u allicht weet niet zonder gevaren.
Bij de Canarische Eilanden sloeg in februari 2009 een boot met illegale migranten uit Marokko om. Meer dan twintig opvarenden verdronken, waaronder ook een meisje van 8 jaar. Eilandbewoners die te hulp schoten wisten gelukkig nog zes drenkelingen uit het water te vissen. Eind 2008 zonk een boot met illegale vluchtelingen voor de Italiaanse kust, met de dood van 15 illegale emigranten tot gevolg. Het was het zoveelste drama dat plaatsvond in het kader van de illegale migratie van Afrika richting Italië. De wateren tussen Italië en Libië zijn een heus vluchtelingenkerkhof. Om de haverklap duiken verhalen op van migranten die de weg kwijtraakten en er, geteisterd door honger, dorst en slecht weer, hun leven bij inschoten.
Recenter – in september jongstleden – verdronken voor de kust van Marokko tientallen illegale Afrikaanse migranten toen hun boot zonk. Slechts een tiental opvarenden kon worden gered. Het incident vond plaats in de buurt van de Spaanse enclave Ceuta in Marokko.
Dergelijke drama’s vinden niet alleen plaats in open zee, maar ook in de havens. In mijn eigen stad Antwerpen sprongen twee Afrikaanse verstekelingen vorig jaar in de haven over boord van een schip. Een van hen kon door de hulpdiensten uit het ijskoude water worden gered, zijn 31-jarige kompaan kwam om het leven.
Elk jaar wagen vele tienduizenden ‘gelukzoekers’ hun leven om de Europese Unie binnen te geraken. Ze verstoppen zich in het ruim van een vrachtschip, verbergen zich in een container in een vrachtwagen, stappen in een wankele sloep richting het beloofde land of klampen zich vast aan het onderstel van een vliegtuig. In 2007 verloren volgens cijfers van het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen 471 bootvluchtelingen naar Europa het leven. Vorig jaar, in 2008, bedroeg het aantal gekende slachtoffers al 640. Op twintig jaar tijd (van 1988 tot 2008) is er sprake van ongeveer 6.000 slachtoffers.
De reis richting Europa is niet alleen erg risicovol, ze is ook erg duur. Illegale migranten betalen voor hun reis meestal grote sommen aan maffiose mensenhandelaars, die door het smokkelen van mensen hopen snel rijk te worden. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie (I.O.M.) zou de trektocht door de Sahara 1.700 tot 3.400 euro kosten. Voor een plaats op een overvolle boot tussen Afrika en Europa met alle gevaren daaraan verbonden zouden illegale migranten 1.000 tot 2.000 euro moeten betalen. Desondanks worden de illegale immigranten door de mensenhandelaars vaak op een onmenselijke wijze behandeld.
Het aantal Afrikanen dat jaarlijks op illegale manier Europa tracht te bereiken is groot. Het aantal mensen dat deze oversteek niet overleeft is eveneens groot. Geschat wordt dat in 2008 alleen al over de Middellandse Zee meer dan 67.000 Afrikanen hun leven riskeerden om Europa te bereiken. Officiële cijfers spreken van 640 gekende bootvluchtelingen die verdronken. Het werkelijke aantal slachtoffers is allicht veel groter.
Wie toch de overkant haalt, komt zelden in aanmerking voor een verblijfsvergunning. De meesten worden na een gedwongen , droevig, uitzichtloos en vooral zinloos verblijf in een overvol illegalenopvangcentrum in Zuid-Italië, Malta of Zuid-Spanje terug naar Afrika gestuurd.
Ook indien de illegale immigranten een ander Europees land weten te bereiken, is het gevaar niet geweken. Europese landen nemen alsmaar meer maatregelen om illegale immigranten op te sporen. Hoe meer de maatregelen verscherpen, hoe gevaarlijker de situatie wordt.
Waarom doen de Europese landen zoveel moeite om illegale immigranten die vaak geen vlieg kwaad doen – mensen die ook enkel maar hun geluk nastreven, zoals u en ik - tegen te houden om Europa binnen te komen en hen op te sporen?
De eerste en voornaamste oorzaak van het probleem bestaat erin dat in andere werelddelen vaak de indruk wordt gewekt dat Europa een land is van melk en honing. Om die reden trachten steeds meer mensen van andere continenten Europa binnen te geraken. De werkelijkheid is heel anders. De Europese landen worden geconfronteerd met hoge werkloosheidscijfers onder de eigen bevolking. De overheden van deze landen kunnen onmogelijk aan al hun eigen inwoners werk verschaffen, laat staan aan de vele miljoenen immigranten die aan de poorten van Europa kloppen. 11% van de Europese actieve bevolking – meer dan 1 Europeaan op 10 – is momenteel werkloos. 16% van de Europeanen leeft onder de armoedegrens.
Het probleem is niet dat er immigranten zijn. Het probleem is dat het er te veel zijn. In tal van Europese steden dreigen de autochtone bewoners binnen enkele decennia geminoriseerd te worden door de immigrantenbevolking. Het grote aantal immigranten leidt tot tal van samenlevingsproblemen. De grote immigratiegolven waarmee de Europese landen nu geconfronteerd worden, zorgen ervoor dat immigranten nog maar weinig de noodzaak voelen om zich aan te passen aan de cultuur van hun gastsamenleving en de taal te leren van die gastsamenleving. Door het grote aantal immigranten voelen de Europese volkeren zich bedreigd in hun eigen identiteit.
De Europese landen worden dan ook gedwongen strenge immigratiewetgevingen in te voeren. Immigratie is in de meeste Europese landen momenteel nog slechts mogelijk in het kader van een asielprocedure – voor mensen die in eigen land vervolgd worden – , in het kader van de gezinshereniging met een nauw familielid die in een Europees land woont of in het kader van tewerkstelling. Dit laatste wordt enkel toegestaan mits het om een knelpuntberoep gaat (een beroep dat niet kan worden ingevuld met eigen werknemers).
Immigranten hebben nog slechts twee keuzes om Europa binnen te geraken: ofwel een achterpoortje te zoeken in de wetgevingen van de Europese landen, ofwel op illegale manier Europa trachten binnen te geraken. Veel mensen trachten inderdaad Europa illegaal binnen te sluipen, hetzij om te trachten er op korte tijd geld te verdienen en dan terug te keren naar hun land van herkomst, hetzij om – wat vaker gebeurt – er zich definitief te vestigen en een nieuw leven op te bouwen.
Het aantal illegale immigranten in de Europese steden wordt ondertussen steeds groter. Volgens cijfers van de EU komen er elk jaar een half miljoen illegale immigranten de EU binnen. Het aantal illegalen in alle landen van de EU samen wordt door de Europese Commissie geschat op niet minder dan 8 miljoen. In mijn eigen land wordt het aantal geschat op minimum 150.000. Al deze mensen een verblijfsvergunning geven is geen optie. Dit zal de immigratie richting Europa alleen maar in een stroomversnelling brengen.
De aanwezigheid van alsmaar grotere groepen illegalen ontwricht bovendien de samenleving in de Europese steden. De komst van al die illegalen heeft een bloeiend zwartwerk-circuit tot gevolg. Malafide huiseigenaars trachten snel geld te verdienen door minderwaardige en verloederde woningen, die vaak een gevaar vormen voor de bewoners, te huur aan te bieden aan illegale vreemdelingen. In ons land noemt men dit ‘huisjesmelkerij’. Illegalen krijgen zeer slecht betaalde jobs aangeboden van malafide werkgevers en worden door hen uitgebuit. Een belangrijke minderheid van illegale vreemdelingen komt in de criminaliteit en de drughandel terecht.
Deze situaties leiden vanzelfsprekend tot menselijke tragedies. Illegalen die worden uitgebuit door malafide werkgevers kunnen zich niet tegen deze uitbuiting verzetten omdat zij vrezen te worden gearresteerd door de politie. Door de slechte behuizing kampen veel illegalen met gezondheidsproblemen. Omdat ze bang zijn opgepakt te worden, durven veel illegalen geen geneeskundige verzorging vragen.
Het draagvlak om illegalen in Europa te dulden, wordt steeds kleiner. De voorbije maanden hebben verschillende Europese landen strenge wetgevingen aangenomen ten aanzien van illegale immigranten. In Griekenland bijvoorbeeld werden dit jaar voormalige legerbasissen omgebouwd tot detentiecentra voor illegale immigranten. Illegalen kunnen er nu een jaar zonder proces worden vastgehouden in afwachting van uitzetting. De Griekse politiecellen puilen uit.
In Italië werd in mei een nieuwe immigratiewet uitgevaardigd volgens dewelke een illegale immigrant die op Italiaans grondgebied wordt opgepakt, een boete krijgt van 5.000 tot 10.000 euro. Mensen die illegale vreemdelingen onderdak verschaffen of woongelegenheid verhuren, mogen rekenen op gevangenisstraffen tot drie jaar. Op Europees vlak werd tussen de landen van de EU afgesproken dat elk land verplicht is werkgevers die illegalen in dienst hebben te beboeten.
Ook in mijn eigen land, België, worden illegalen opgesloten in gesloten opvangcentra met het oog op hun terugkeer naar hun land van herkomst.
Niet alleen Europa en niet alleen de illegalen zelf, maar ook de Afrikaanse landen zijn het slachtoffer van de illegale migratie. Afrikaanse landen subsidiëren hogere opleidingen, maar achteraf emigreren deze mensen, waardoor deze landen deze investeringen in rook zien opgaan. Zes op tien landen met het hoogste percentage hoogopgeleiden dat in het buitenland leeft, zijn Afrikaans. Een derde van de Afrikaanse wetenschappers leeft en werkt in landen buiten Afrika volgens cijfers van het NASAC (network of african science academies).
Sommige Afrikaanse landen spelen in deze emigratie zelf een dubieuze rol. De meest voorkomende migrantennationaliteit in België is de Marokkaanse. In Europa leven volgens de cijfers van de Marokkaanse overheid maar liefst 3.300.000 Marokkanen, waarvan er alleen al in Frankrijk zo’n 1,3 miljoen wonen. Marokko beschikt niet alleen over een minister bevoegd voor Marokkanen in het buitenland, maar voorziet tevens aanzienlijke fondsen om deze Marokkanen Marokkaans te houden. Geen wonder, zo’n 80 procent van de geldstroom van de Marokkaanse emigranten gaat naar de staat. De geldtransfers vanuit het buitenland afomstig van geëmigreerde Marokkanen is de tweede belangrijkste inkomstenbron van de Marokkaanse staat. Met zo’n 5 miljard euro is het geld dat de Marokkaanse emigranten elk jaar opzenden naar hun thuisland de tweede belangrijkste inkomstenbron van het land.
Als er een sector is, waarin de rampzalige gevolgen van de brain drain van Afrikaanse hoger opgeleiden duidelijk wordt dan is het wel de gezondheidszorg. De Wereldgezondheidsorganisatie schat het wereldwijde tekort aan medisch personeel op 4,3 miljoen. Ruim een kwart van dat tekort ligt in Afrika.
De uitdaging bestaat erin om mensen uit de bronlanden van emigratie te overtuigen om niet te emigreren. Vooreerst moet het beeld dat in bepaalde landen vrij algemeen leeft dat Europa een land is van melk en honing waar elke immigrant snel rijk kan worden, te worden bijgesteld. De meeste illegale immigranten in Europa zijn allesbehalve gelukkig en zij zijn zeker niet rijk. Wij pleiten er daarom voor dat in de oorspronglanden van emigratie in samenwerking met organisaties als ALCEC ontradingscampagnes worden opgestart die de kandidaat-emigranten op de hoogte brengen van de gevaren van illegale immigratie naar het Westen. Dergelijke campagnes moeten een realistisch beeld bieden van de weinig benijdenswaardige socio-economische situatie van illegalen in België en Europa. Ik weet dat Zwitserland terzake al enkele inspanningen heeft verricht in Kameroen.
De overheid moet meer inspanningen leveren om de illegale immigranten die nu in Europa leven te overtuigen van een terugkeer naar hun land van herkomst. Dit is mogelijk. Alleen laten de meeste Europese landen na om hieromtrent een ernstig beleid uit te werken. Via projecten gericht op samenwerking met de landen van herkomst, moeten illegalen overtuigd worden dat een waardige terugkeer met toekomstperspectieven in eigen land mogelijk is. Programma’s die voorzien in scholing van illegalen en die lokale initiatieven in het thuisland ondersteunen, moeten deze mensen in staat stellen een nieuw bestaan op te bouwen in hun land van herkomst. De bescheiden projecten die nu reeds bestaan moeten worden uitgebreid.
Er zijn kleine succesverhalen, maar ze zijn zeldzaam. Bijzonder interessant bijvoorbeeld is het recente ‘Restart-project’ van Malta, georganiseerd door de Internationale Organisatie van Migratie en gefinancierd door de EU. Illegalen ontvangen via Restart niet louter een som geld, maar een toelage die in het land van herkomst met ondersteuning van de IOM-bureaus kan worden gebruikt in het kader van een beroepsopleiding of het oprichten van een bedrijf. Op die manier kunnen illegale emigranten worden geheroriënteerd naar een zinvol toekomstperspectief in hun land van herkomst.
De opvang, opsporing, opsluiting en uitzetting van illegale immigranten kost de Europese landen jaarlijks vele miljarden euro’s. In België wordt de kostprijs van de detentie van één illegale immigrant voor vijf maanden berekend op 6.000 euro. De opsluiting van 8.000 illegale migranten kost de overheid dus ongeveer 50 miljoen euro. Wat een verspilling van geld en middelen! Dit geld zou beter nuttig worden geïnvesteerd in projecten als Restart, waar zowel Europa als Afrika baat bij hebben. Ik pleit er in ieder geval voor de ontwikkelingssamenwerking te reorganiseren en te heroriënteren in die zin dat meer nadruk wordt gelegd op de samenwerking met de thuislanden van de hier verblijvende niet-Europese vreemdelingen. Een deel van de fondsen voor ontwikkelingssamenwerking kan de sociaal-economische ontwikkeling in deze landen stimuleren.
Dit is mijn mening, de mening van een Vlaamse Europeaan. Het interesseert me als politicus vanzelfsprekend bijzonder om ook uw mening te kennen over illegale emigratie. Ziet u als Afrikanen illegale emigratie ook als een probleem? En zo ja, welke oplossing ziet u voor dit probleem?
Net zoals onze Belgische nationale voetbalploeg die er niet in geslaagd is om zich te kwalificeren voor de Wereldbeker van 2010 in Zuid-Afrika allicht veel zou kunnen leren van het Kameroenese nationale elftal dat zich wel wist te plaatsen, hoop ik ter gelegenheid van onze gesprekken veel van u te leren.
Ik ontdekte overigens dat de naam van uw nationale voetbalploeg ‘de ontembare leeuwen’ heet (vertaling: les lions indomptables). Het toeval wil dat het symbool van mijn volk, het Vlaamse volk, de Vlaamse leeuw is. De eerste strofe van het Vlaamse volkslied luidt zelfs: “Ils ne le dompteront pas, le fier Lion de Flandre”.
Met deze toevalligheid in gedachte, twijfel ik er niet aan dat onze samenwerking tot vruchtbare resultaten zal leiden die onze beider volkeren tot voordeel zal strekken.
Filip Dewinter
